Massage van het bekken en waarom dat zo heilzaam is voor het vrouwenlichaam

Jagers-verzamelaars rusten gehurkt en geknield, in houdingen waarin ons lichaam geëvolueerd is. Wij doen dat op een stoel.

De Hadza, een stam van jagers-verzamelaars in Tanzania, rusten elke dag ongeveer even lang als wij. Alleen doen zij dat gehurkt of geknield en wij op een stoel. We leven in een cultuur waarin het bekken van een vrouw bijna de hele dag stilstaat en bijna nooit aangeraakt wordt. En ik merk de gevolgen daarvan elke week op mijn tafel.

In deze blog vertel ik je waarom het bekken mij zo bezighoudt, wat ik er in mijn praktijk zie en wat de wetenschap er vandaag wel en niet over zegt. Dat laatste vind ik belangrijk, want over het bekken wordt veel beweerd dat niet klopt en ik wil duidelijk maken wat onderzocht is en wat mijn eigen overtuiging is.

Bij de start van mijn praktijk merkte ik dat er opvallend veel vrouwen op mijn tafel kwamen met dezelfde klachten. Ze kwamen voor hun schouders of hun nek of gewoon omdat ze op waren en wanneer ik bij hun heupen en hun billen kwam, bleek daar veel meer spanning te zitten dan ze zelf hadden gedacht.

Die bewustwording bleef terugkomen en het heeft mijn manier van werken veranderd. Ik ben me gaan verdiepen in de anatomie van het bekken, in wat onderzoek zegt over massage in die zone en in wat aanraking daar met het zenuwstelsel doet. Daaruit is eerst mijn Sacral Healing massage™ gegroeid en ondertussen geef ik ook een masterclass bekkenmassage voor collega's.

Waarom het bekken mij niet meer loslaat

Het bekken is een van de meest belaste en tegelijk minst aangeraakte delen van het lichaam. Er komen grote spieren samen die je romp met je benen verbinden zoals de bilspieren, de piriformis diep onder je bil, de quadratus lumborum in je lage rug en de psoas, die aan de voorkant van je wervelkolom vertrekt en langs je bekken naar je dijbeen loopt. Het sacrum en de SI-gewrichten vangen het gewicht van je bovenlichaam op en geven het door naar je benen.

Toch is het de zone waar in de meeste massages vlot overheen gegaan wordt. Daar zijn begrijpelijke redenen voor. Het ligt dicht bij intieme zones, veel masseurs hebben er in hun opleiding weinig tijd aan besteed en veel klanten voelen zich er zelf ook onwennig bij.

Wat mij fascineert is net dat contrast. Een gebied dat de hele dag werk verzet, waar veel vrouwen in verschillende levensfases klachten ervaren en waar toch zo weinig aandacht naartoe gaat.

Een leven op een stoel

Denk even mee met je eigen dag:

Je ontbijt aan tafel, je rijdt met de auto of neemt de trein naar je werk, je zit uren aan een bureau of in vergaderingen, je rijdt terug, je eet opnieuw aan tafel en 's avonds zak je weg in de zetel. Zelfs naar het toilet gaan doen we zittend, op een wc die zo hoog staat dat je heupen in een hoek van negentig graden blijven.

Die cijfers zijn er ook. Volgens de Preventiebarometer van 2022 zitten volwassenen in Vlaanderen gemiddeld zo'n zes uur per dag stil. In een studie waarbij mensen een zitmeter droegen, kwam dat zelfs uit op meer dan acht uur per dag, bij vrouwen gemiddeld 8,1 uur. Het verschil zit vooral in de manier van meten, want we schatten onze eigen zittijd meestal lager in.

Dat toilet is trouwens een mooi voorbeeld van hoe weinig we stilstaan bij de houding van ons bekken. In een Amerikaanse studie gebruikten 52 gezonde volwassenen twee weken lang een voetenbankje op het toilet, waardoor hun knieën hoger kwamen en ze meer in een hurkhouding zaten. Ze moesten minder persen, waren sneller klaar en hadden vaker het gevoel dat hun darmen volledig leeg waren (Modler e.a., 2019). Het is één kleine studie, maar ze toont wel dat de houding waarin we dagelijks zitten iets doet met hoe ons bekken werkt.

Je hoort vaak dat al dat zitten je heupbuigers verkort en je bekken scheeftrekt. Ik ben daar voorzichtig mee, want het onderzoek daarover is minder eenduidig dan de populaire uitleg doet vermoeden. Wat ik wel zelf opmerk en ervaar, is dat vrouwen die lange dagen zitten vaak veel gevoeliger zijn rond de billen en de heupen. Vaak merken ze die spanning zelf pas op wanneer ik hen behandel. En net daar denk ik dat er een belangrijk inzicht zit: een deel van je lichaam dat de hele dag in dezelfde houding staat en nooit aandacht krijgt, verdwijnt langzaam uit je bewustzijn.

Het taboe rond het bekken

Er is nog een tweede reden waarom zoveel vrouwen hun bekken niet meer voelen. Van jongs af aan leren meisjes dat het bekkengebied privé is. Uiteraard is dat een gezonde grens, maar tegelijk is het voor veel vrouwen uitgegroeid tot een zone waar je niet over praat en die je liefst niet voelt. Je menstruatie hou je verborgen, pijn rond je cyclus is iets om door te bijten en na een zwangerschap of bevalling wordt je bekken vooral medisch benaderd en behandeld. Aanraking in die zone is in ons leven bijna altijd klinisch of seksueel en daartussen is weinig ruimte voor een aanraking die gewoon zorgend en koesterend is.

Ik geloof dat aanraking tussen vrouwen lang veel vanzelfsprekender was: bij het verzorgen van elkaar, bij zwangerschap en bevalling, bij ziekte. Vandaag leven we veel individualistischer en zorgende aanraking is iets geworden waarvoor je een afspraak maakt. Ik heb daar geen studie rond gevonden. Het is mijn overtuiging, gegroeid uit mijn observaties en ervaringen als behandelaar.

Toch blijf ik daar optimistisch over. Het bekken verdwijnt misschien uit je bewustzijn, maar het komt vaak verrassend snel terug wanneer iemand er met aandacht naartoe gaat. Ik zie vrouwen voor het eerst in lange tijd in hun buik ademen, ik voel ze zachter worden rond de heupen en vaak zijn ze zelf verrast hoeveel spanning daar zat.

Het vrouwenbekken doorheen de levensfases

Het bekken van een vrouw verandert veel doorheen haar leven. Tijdens de zwangerschap heeft volgens een groot Europees overzicht ongeveer 45 procent van de vrouwen in meer of mindere mate last van bekkenpijn of lage rugpijn en na de bevalling is dat nog bij ongeveer een kwart het geval (Wu e.a., 2004).

Veel vrouwen die bij mij komen vertellen me over soortgelijke ervaringen en klachten. Ze zijn zwanger geweest, ze hebben een keizersnede of een zware bevalling achter de rug of ze merken dat hun lage rug en hun heupen rond hun menstruatie anders aanvoelen. Ik stel daar geen diagnoses over en ik behandel geen aandoeningen, maar het helpt me wel om te begrijpen waarom zoveel vrouwen hun bekken ervaren als een gespannen deel van hun lichaam.

Wat onderzoek zegt over massage bij rug- en bekkenpijn

De meest grondige samenvatting van het onderzoek naar massage bij lage rugpijn is een Cochrane-review uit 2015, waarin 25 studies met samen meer dan 3000 deelnemers werden bekeken. Massage verminderde de pijn op korte termijn, maar het bewijs was van lage tot zeer lage kwaliteit en op lange termijn was er weinig verschil te zien (Furlan e.a., 2015). De onderzoekers schrijven letterlijk dat ze weinig vertrouwen hebben dat massage een effectieve behandeling is voor lage rugpijn. Dat wil zeggen dat de studies te klein en te wisselend zijn om harde uitspraken te doen, in de ene of in de andere richting.

Een studie die mij als bekkenmasseur veel heeft doen nadenken, is een Amerikaanse trial bij 81 vrouwen met chronische blaaspijn en een gevoelige bekkenbodem (FitzGerald e.a., 2012). De ene groep kreeg gerichte myofasciale therapie in en rond het bekken door gespecialiseerde kinesitherapeuten, de andere groep kreeg een klassieke volledige lichaamsmassage. In de eerste groep ging 59 procent er duidelijk op vooruit, in de massagegroep 26 procent.

Ik haal die studie om twee redenen aan. Ze toont dat gerichte aandacht voor het bekken meer kan doen dan een algemene massage en dat is voor mij precies de reden om me erin te verdiepen. Tegelijk laat ze zien waar mijn grens ligt. Inwendig werk aan de bekkenbodem hoort bij een bekkenbodemkinesitherapeut en ik werk altijd uitwendig. Als ik merk dat iemand meer nodig heeft dan wat ik kan bieden, verwijs ik door.

Wat ik niet ga beweren

Over het bekken circuleren veel ideeën die mooi klinken maar weinig onderbouwd zijn.

Ik ga niet beweren dat ik je fascia of bindweefsel losmaak. Berekeningen van Chaudhry en collega's (2008) toonden dat de stevige bindweefsellagen van bijvoorbeeld de dij krachten vragen die ver buiten het bereik van menselijke handen liggen. Wat je na een massage als losser ervaart, heeft waarschijnlijk meer te maken met hoe je zenuwstelsel op de aanraking reageert dan met weefsel dat mechanisch verandert.

En ik stel geen diagnoses en genees niets. Heb je aanhoudende pijn, pijn bij het plassen of bij het vrijen, of klachten na een bevalling, ga dan eerst langs bij je huisarts, je gynaecoloog of een bekkenbodemkinesitherapeut. Een massage kan daarnaast een plek hebben, maar vervangt dat niet.

Van mijn tafel naar een opleiding

Hoe langer ik zo werk, hoe vaker collega's me vragen hoe ik dat aanpak. Veel masseurs voelen dat het bekken belangrijk is, maar hebben in hun opleiding nooit geleerd hoe ze er met kennis en vertrouwen kunnen werken.

Daarom geef ik nu een masterclass bekkenmassage voor massagetherapeuten en lichaamswerkers die al een basisopleiding hebben. We werken een volledige dag rond de anatomie van het bekken, de billen en het sacrum, de heupbuigers en de psoas, zachte buikmassage en de manier waarop je met druk, tempo en adem werkt en je gaat naar huis met een sequentie van 45 tot 60 minuten. De editie van november is volzet. Voor zaterdag 16 maart 2027 zijn er nog plaatsen, met maximaal acht deelnemers in het Huis van Ardea in Kortemark. Alle info vind je op noblenature.be/masterclass-bekkenmassage.

Ook in die masterclass vertel ik eerlijk wat het onderzoek wel en niet zegt, want ik geloof dat je een betere therapeut wordt wanneer je weet waarom je iets doet en waar je grenzen liggen.

En wil je zelf ervaren hoe het voelt wanneer er eindelijk iemand de tijd neemt voor je bekken, dan is mijn Sacral Healing massage daarvoor de plek.

Liefs, Adelien

Bronnen

Chaudhry, H. e.a. (2008). Three-dimensional mathematical model for deformation of human fasciae in manual therapy. Journal of the American Osteopathic Association, 108(8), 379-390.

FitzGerald, M.P. e.a. (2012). Randomized multicenter clinical trial of myofascial physical therapy in women with interstitial cystitis/painful bladder syndrome and pelvic floor tenderness. Journal of Urology, 187(6), 2113-2118.

Furlan, A.D. e.a. (2015). Massage for low-back pain. Cochrane Database of Systematic Reviews, CD001929.

Gezond Leven (2023). Hoe lang zit de Vlaming dagelijks stil? Met cijfers uit de Preventiebarometer 2022 en de zitmeterstudie van Spittaels e.a. (2012). www.gezondleven.be/themas/beweging-sedentair-gedrag/cijfers-beweging/hoe-lang-zit-de-vlaming-dagelijks-stil

Modler, J. e.a. (2019). Implementation of a defecation posture modification device: impact on bowel movement patterns in healthy subjects. Journal of Clinical Gastroenterology, 53(3).

Raichlen, D.A. e.a. (2020). Sitting, squatting, and the evolutionary biology of human inactivity. Proceedings of the National Academy of Sciences, 117(13), 7115-7121.

Talasz, H. e.a. (2011). Phase-locked parallel movement of diaphragm and pelvic floor during breathing and coughing: a dynamic MRI investigation in healthy females. International Urogynecology Journal, 22(1), 61-68.

Wu, W.H. e.a. (2004). Pregnancy-related pelvic girdle pain (PPP), I: Terminology, clinical presentation, and prevalence. European Spine Journal, 13(7), 575-589.